Jak rozpoznać fałszywe 100 zł? Sprawdź najważniejsze zabezpieczenia

Najszybszym sposobem na rozpoznanie fałszywego banknotu 100 zł jest zastosowanie zasady 4 kroków Narodowego Banku Polskiego – Dotknij, Popatrz, Przechyl i Sprawdź. Wyczuwalna faktura druku stalorytniczego, wielotonowy znak wodny Władysława Jagiełły i zmieniająca barwę rozeta to elementy, których fałszerzom najtrudniej jest wiernie podrobić. Poznaj szczegóły każdego z tych zabezpieczeń i zyskaj pewność przy każdej transakcji.

Jak działa zasada 4 kroków NBP?

Narodowy Bank Polski opracował prosty, czterostopniowy schemat weryfikacji, który pozwala szybko ocenić autentyczność każdego banknotu obiegowego. Metoda ta opiera się na stopniowej analizie cech, od tych wyczuwalnych dotykiem, przez widoczne pod światło, aż po zabezpieczenia ujawniane w ultrafiolecie. Konsekwentne stosowanie się do niej, zwłaszcza przy banknotach o wysokim nominale, minimalizuje ryzyko przyjęcia podróbki.

Procedura ta jest na tyle skuteczna, że została oparta na właściwościach fizycznych, których nie da się odtworzyć na zwykłej drukarce atramentowej czy laserowej. Profesjonalni kasjerzy w bankach, wyposażeni dodatkowo w specjalistyczne urządzenia, również bazują na tych samych fundamentalnych obserwacjach. Aplikacja NBP Safe dostępna na smartfony dodatkowo przedstawia te cechy w interaktywny sposób, stanowiąc mobilne wsparcie w razie wątpliwości.

Zasada 4 kroków NBP brzmi: Dotknij – Popatrz – Przechyl – Sprawdź.

Co wyczujesz palcami przy autentycznych 100 zł?

Pierwszy etap weryfikacji opiera się na zmyśle dotyku, co jest szczególnie przydatne przy słabym oświetleniu. W dotyku należy szukać wyraźnych wypukłości, a nie gładkiej powierzchni. Efekt ten uzyskuje się dzięki technice druku stalorytniczego, gdzie farba nanoszona jest pod wysokim ciśnieniem, tworząc charakterystyczną, wyczuwalną pod paznokciem teksturę. Jeśli banknot sprawia wrażenie idealnie płaskiego, wiotkiego lub przypomina w dotyku papier kserograficzny, powinno to od razu wzbudzić podejrzenia.

Na banknocie o nominale 100 zł z wizerunkiem Władysława Jagiełły wyczuwalnych jest kilka kluczowych punktów rozmieszczonych na przedniej stronie. Należą do nich:

• portret władcy,
• cyfrowe oznaczenie nominału „100”,
• napis „NARODOWY BANK POLSKI”,
• godło Rzeczypospolitej Polskiej,
• podpisy Prezesa i Głównego Skarbnika NBP.

Na stronie odwrotnej również nie brakuje miejsc z wyczuwalną fakturą. Głównym punktem jest tu centralny element szaty graficznej, a także słowne i cyfrowe oznaczenie nominału oraz nazwa emitenta. Oznaczenie dla osób niewidomych, zlokalizowane na przedzie, także posiada charakterystyczny kształt, różny dla każdego nominału, jednak w podróbkach często jest ono zatarte lub nieobecne.

Jakie elementy są widoczne pod światło?

Oglądanie banknotu pod silnym źródłem światła to najpewniejszy sposób na zweryfikowanie zabezpieczeń wtopionych bezpośrednio w strukturę papieru. W przypadku falsyfikatów te elementy są zazwyczaj jedynie nadrukowane lub wygniecione, przez co pozostają widoczne nawet bez podświetlenia, tracąc swoją plastyczność i wielowymiarowość.

Znak wodny

Na niezadrukowanym polu, znajdującym się po lewej stronie portretu władcy, widać wielotonowy wizerunek Władysława Jagiełły. Oprócz samej podobizny, w zmodernizowanym banknocie pojawia się tam również cyfrowe oznaczenie nominału „100”. Autentyczny znak wodny tworzony jest w trakcie produkcji wstęgi papieru poprzez różnice w gęstości masy papierniczej, dlatego przechodzi płynnie od partii ciemniejszych do jaśniejszych. W podróbkach znak jest często jednolity, o ostrych krawędziach i widoczny od razu po położeniu banknotu na stole.

Prawdziwy znak wodny jest wtopiony w strukturę papieru i widoczny dopiero po skierowaniu banknotu na światło – jest jaśniejszy i ciemniejszy w różnych miejscach, tworząc plastyczny, wielotonowy obraz.

Nitka zabezpieczająca oraz recto-verso

Drugim elementem do sprawdzenia jest nitka zabezpieczająca – pionowa, ciemna linia widoczna na przestrzał. W autentycznym banknocie znajduje się w niej mikrotekst zawierający oznaczenie „100 ZŁ”, czytelne również w odbiciu lustrzanym. Jeżeli nitka jest jedynie nadrukowana na rewersie i nie tworzy spójnej, nieprzerwanej linii w strukturze papieru, masz do czynienia z falsyfikatem.

Kolejnym eleganckim zabezpieczeniem jest recto-verso, czyli druk uzupełniający. Na przedniej stronie, w prawym górnym rogu, oraz na odwrocie w odpowiadającym mu miejscu, znajdują się fragmenty korony. Dopiero oglądane pod światło oba elementy muszą idealnie się spasować, tworząc jeden, precyzyjny obraz korony w owalu. W fałszywych pieniądzach fragmenty te często są źle spasowane lub nachodzą na siebie z wyraźnym przesunięciem.

Jakie zabezpieczenia ujawniają się przy przechyleniu?

Zmiana kąta obserwacji uaktywnia dwa bardzo charakterystyczne zabezpieczenia na banknocie 100 zł, które w podróbkach są rzadko kiedy poprawnie imitowane. Trzeba zwrócić uwagę na płynność przejścia barw oraz na to, co konkretnie pokazuje się w danym miejscu.

Farba zmienna optycznie i efekt kątowy

Na przedniej stronie, z prawej strony portretu, znajduje się rozeta wykonana farbą zmienną optycznie. Przy poruszaniu banknotem jej kolor płynnie przechodzi ze złotego na zielony. Jest to efekt uzyskany dzięki specjalnej strukturze farby, który fałszerze próbują zastąpić zwykłym brokatem lub lakierem, który nie zmienia barwy w taki sposób.

Oprócz rozety, w prawym dolnym rogu przedniej strony zobaczysz efekt kątowy. W zależności od tego, pod jakim kątem trzymasz banknot, ujrzysz tam naprzemiennie cyfrowe oznaczenie nominału „100” albo koronę w owalu. Zmodernizowana wersja banknotu oferuje dodatkowy, ulepszony wzór tego efektu umiejscowiony także po lewej stronie wizerunku Władysława Jagiełły. W fałszywkach obraz w tym miejscu jest zazwyczaj statyczny – albo ciągle widać nominał, albo jest to nieruchoma, niezmienna rozetka.

Jakie cechy weryfikuje się w ultrafiolecie i pod lupą?

Ostatnim etapem amatorskiej, ale bardzo skutecznej weryfikacji jest użycie prostych narzędzi. Lampka UV to małe urządzenie, które natychmiast ujawnia ukryte elementy graficzne. W świetle ultrafioletowym autentyczny papier banknotu nie powinien świecić, za to wyraźnie zaświecą się wtopione weń kolorowe włókna zabezpieczające oraz wybrane fragmenty nadruku. W banknocie 100 zł zobaczysz wyraźnie świecący kwadrat z cyfrowym oznaczeniem nominału „100” i skrótem „ZŁ”, a także podświetloną numerację banknotu po prawej stronie portretu.

Jeśli nie masz lampy, wystarczy zwykła lupa jubilerska. Pozwoli ona dostrzec mikrodruki, czyli niezwykle drobne napisy wykonane z dużą precyzją techniką offsetową lub stalorytniczą. W prawym górnym rogu banknotu, w obszarze wokół dużej cyfry nominału, można pod powiększeniem odczytać powtarzające się litery „RP” oraz „NBP”. W falsyfikatach te drobne linie i litery są rozmazane, nieczytelne i tworzą jednolitą, szarą plamę.

Co zrobić, gdy dostrzeżesz falsyfikat?

Zatrzymanie podejrzanego banknotu wywołuje często zdenerwowanie, jednak przepisy są w tej kwestii jasne. Podstawową zasadą jest natychmiastowe wstrzymanie dalszego obiegu podróbki. Świadome wprowadzenie do obrotu fałszywego znaku pieniężnego jest przestępstwem z artykułu 310 Kodeksu Karnego, za które grozi kara pozbawienia wolności od roku do 10 lat. Znacznie surowsze konsekwencje ponoszą osoby trudniące się podrabianiem, bo wtedy kara wynosi nie mniej niż 5 lat, a maksymalnie nawet 25 lat więzienia.

Jeśli sprzedawca lub kasjer wykaże, że próbujesz zapłacić podrobionym banknotem, zobowiązany jest do wezwania policji. W takiej sytuacji nie powinieneś oddalać się od kasy, a jedynie spokojnie czekać na przyjazd patrolu, który sporządzi stosowny protokół. Zostaniesz wówczas przesłuchany jako świadek. Osoby, które działały w dobrej wierze, nieświadome fałszerstwa, nie ponoszą odpowiedzialności karnej. Jeśli podejrzenie nasunęło ci się dopiero po fakcie, gdy masz już banknot w portfelu, udaj się z nim do najbliższej jednostki policji lub dowolnego oddziału banku. Tam pracownik, po uprzednim ukończeniu specjalistycznych kursów z zakresu zabezpieczeń, bezpłatnie zweryfikuje autentyczność pieniędzy i zatrzyma falsyfikat za pokwitowaniem.